Geçen yazılarımda multikopterlerde kullanılan bir takım bileşenlerden bahsetmiştim. Bu haftada bu bileşenleri kontrol etmek için kullandığımız ekipmanı, yani uzaktan kumandalar hakkında bilgilerimi ve de deneyimlerimi paylaşacağım.
     RC ne demek ? 

  (Remote Control ) İngilizce  teriminin baş harfleri alınarak kullandığımız kısaltmanın Türkçe karşılığı uzaktan kumanda anlamına gelmektedir. Modelcilerin  arasında sıkça kullanılan bu kısaltma her yerde karşımıza çıkan ve de çokça kullanılan bir terimdir. Bende bu klasiği değiştirmeden yazılarımda uzaktan kumanda tabirinin yerine RC tabirini kullancağım.

    RC(KUMANDA) NEDİR ?
    Modelcilerin ekipmanlarını uzaktan kontrol etmek için kullandıkları kablosuz  bir sistemdir. Bu sistemler kullanım alanlarına ve kullanılan frekansa göre farklılık gösterir. RC çalışma prensibi osilatör ile yaratılan taşıyıcı frekansa data bilgisinin yüklenip paketlenmesidir (Moduled), Kablosuz olarak gönderilip alıcı tarafından sinyal alınıp (Demoduled) ayrıştırılıp  kullanılması esasına dayanmaktadır. 

    Elekronik malzemelerden en önemlisi kumanda ve alıcıdır. Genellikle takım halinde satılır ama ikinci, üçüncü modelleriniz için alıcıyı söküp diğer modele takmak eziyetli olduğundan ilave alıcı almanız gerekecektir. Bu nedenle alacağınız kumandanın tek satılan alıcılarının bulunabilirliği ve fiyatını da dikkate almanız gerekir. Kumanda denilince bir verici (Tx), bir alıcı (Rx) akla gelmelidir. Kumandalar AM, FM,UHF frekanslarından sinyal gönderen verici, bu sinyalleri alıp, süzüp, ESC veya Servolara komut olarak gönderen bir alıcı ile çalışır. Alıcının ve vericinin üzerine takılan birer kristal, kullanılan frekansın hangi alt bandında haberleşme yapılacağını belirler. Bu alt bandlara kanal denilir. Örneğin 72MHz bir kumandada 72.850MHz kristal takılıysa bu 53. kanala denk gelir. AM sistemler günümüzde yerini FM sistemlere bırakmıştır. 
    Daha gelişmiş sistem ise Synthesized modülle çalışan kumandalardır. Bunlarda kristal bulunmaz ve kristal yerine size istediğiniz kanalı seçebilme özgürlüğü veren ayar düğmeleri bulunur. Aynı frekansın aynı kanalındaki kumandalar birbirlerini etkiler. O nedenle uçuş alanlarında frekans kontrolü yapılır ve havadaki bir model uçağın kullandığı kanaldan bir diğer kumanda varsa kesinlikle açılmasına izin verilmez. Frekans karışıklığı modelin kontrolden çıkmasına ve etrafa zarar vermesine neden olur. Daha gelişmiş sistem ise Spread Spectrum olarak adlandırılan 2.4GHz sistemlerdir. Bu sistemlerde verici ve alıcı birbirine kilitlenip dışarıdan gelen sinyallerden etkilenmez. Yani kalabalık ortamlarda uçanlar için çok kullanışlıdır. Bazı kumandalarda modül değiştirilerek frekans değiştirilebilir. Örneğin 72 MHz kumanda 35 MHz kumandaya çevrilebilir. Hatta Spread Spectrum yani 2.4 GHz haline de getirilebilir. Bazı kumandalarda PPM (FM) ve PCM özellikleri vardır. PCM ayarlanarak veri gönderildiğinde alıcının da PCM özelliğinde olması gerekir. PCM çok daha güvenilir bir sistemdir. Bu özellik 2.4 GHz kumandalarda kullanılamaz. Zaten gerek de yoktur çünkü 2.4 GHz sistemler oldukça kaliteli bir haberleşme sağlarlar. Verici PPM-PCM olarak ayarlanabilir ancak alıcı ya FM (PPM) ya da PCM olur. Bunun dışında alıcılar dual conversion (D/C) ya da Single Conversion olabilir. D/C alıcılar gelen sinyali daha net ayrıştırırlar. Alıcıların dar bant olması da daha hassas aralıkta sinyalleri algılamasını sağlar. Ayrıca alıcıların sinyalleri işleme çözünürlüğü de 512, 1024, 2048 gibi değerlerle belirtilir. 1024 yaygın kullanılan ve yeterli kalitede çözünürlüktür. Yeni teknoloji alıcılarda direk S-BUS çıkışı ile bir kablo bağlamak kaydı ile seri haberleşme çıkışı alabiliriz.

MODELE GÖRE KUMANDA TİPLERİ
PİSTOL (tabanca ) tasarımlı kumanda:

    Bu kumanda tipi şeklinden  ve de kullanımından ötürü bu isimi almıştır. Direksiyon sistemli  veya tetik sistemli kumandalar diye de tanınırlar. Genellikle her türlü RC arabalarda bu kumanda tipi kullanılır. Tekne kumandası olarak kullanan modelci arkadaşlarımız vardır. Genel olarak baktığımızda kanal sayısı 3 yada 4 kanal gibi olan bu kumandalarda gaz ve servo kontrolü yapılmaktadır.

SİTCK (çubuk) tip kumanda:

    Bu tür kumanda çeşidi en yaygın kullanıma sahip kumanda çeşidi olmakla birlikte kullanılan modele ve de hassasiyetine göre de alt kategorileri vardır. Adını aldığı çubuklar ile kullanılan bu kumanda tipi çok çeşitli modellerde kullanılır.

Başlangıç modelleri genellikle 4 kanallı bir kumanda ile kontrol edilebilecek modellerdir. Aileron-Elevatör-Throttle (gaz) -Rudder için birer kanal kullanılır.

 Ancak ilerde daha gelişmiş modellerde flap, açılır kapanır iniş takımı, sis sistemi, ışıklandırma kullanmak isteyebilirsiniz. Bu yüzden en az 6 kanallı bir kumanda ile başlamanızı öneriyorum.Eğer multicoper gibi bir sistemde kullanacaksak uçuş modu seçimi de yapabilmeliyiz ondan ötürü en az 7 kanal kumanda kullanmakta fayda var.

Kumandalardaki en önemli özellik kanal sayısı gibi görünse de programlama özellikleri aynı derecede önemlidir. Kanal sayısı arttıkça kumanda menülerinde kontrol edilebilir fonksiyonlar da artar. Kumandanın fonksiyonları en az kanal sayısı kadar önemlidir.

Kumandalar analog veya digital olabilir. Elbette ki digital kumandalar daha hassas, daha gelişmişlerdir.

Kumandaların menzili de önemlidir. Elektrikli küçük bir modeli kendinizden fazla uzaklaştırmayacağınız için 300 metre menzilli bir kumanda yeterlidir ancak patlar motorlu model uçaklarda kumanda menzilinin 1.5km kadar olması beklenir. UAV veya FPV uçaklarda ise uçuş menzili 80 km ye kadar çıka bilmektedir .Bu menzil sizin uçuş sınırlarınızın çok çok üstündedir ama sinyallerin güçlü şekilde alınması sağlıklı kontrolde oldukça etkilidir.. Bunun için kumandanızın çıkışına özel (booster) güçlendirici modüllerde monte edebilirsiniz.

Kumanda alırken bir diğer dikkat etmeniz gereken “Mode” konusudur. Aslında kumandalar ayarlanarak mode değişimi yapılabilir ancak eğer model uçak için kullanılacaksa Mode 2 doğru seçim olacaktır. Bazı helikopterciler Mode1 i tercih edebilir. Bazen aldığınız kumanda da Mode 1 olabilir. Menüden Mode 2 ye çevirirsiniz fakat throttle yani gaz kolu diğer kollardan farklı olarak yaylı değilidir. Yani nereye getirirseniz orada kalır kendiliğinden merkeze gelmez. Bir de ayrıca model uçak kumandalarında gaz kolunun kademeli hareketi için altında tırnaklar vardır. Gazı iki tık, üç tık aç deriz ve kolda o kademeleri hissederiz. Helikopterciler ise iki kademe arasında kullanmayı da isterler. Bu nedenle helikopter kumandalarında gazın kademeli hareketi bulunmaz. 

    Eğer biz mode değişimi yaparsak kumandayı söküp içinden yayların yerini ve kademeyi hissetmemizi sağlayan tırnağın yerini değiştirmeliyiz. 

    Kumandaların özelliklerinden bahsetmiştik. Bunlardan en önemlisi kumandanın digital olmasıdır. Artık analog bir kumanda almak anlamsızdır. Kumandaların merkez noktalarının değişmesini sağlayan trim özellikleri vardır. Trim ayarlarının da digital olması çok büyük avantaj sağlar. 
    Bu yazımın da sonuna geldim. Umarım kumandalar hakkında sizlere yeterli bilgiyi verebilmişimdir. Kırımsız uçuşlar dileği ile esenliklerle kalın..